Voor de meesten geldt dat ze voor de eerste keer met whisky in aanraking kwamen in de vorm van versterking voor een colaatje tijdens een avond tienerstappen. Gezien het gemiddelde type whisky dat hiervoor wordt gebruikt, vormde de cola waarschijnlijk een welkome verzachting. Scherpe smaken en dito geur, niet bijster aantrekkelijk maar wel lekker makkelijk dronken...

Wie zich door een dergelijke kennismaking niet heeft laten afschrikken en de moeite heeft genomen een single malt te proberen, zal zich niet kunnen voorstellen dat het om dezelfde drank gaat. Een gevalletje van het Tetra-pak Liebfraumilch versus je eerste Omfietswijn, zeg maar. Maar dan? Dan zou je best wel eens willen weten wat er nog meer voor moois bestaat. Voor al diegenen die op dit punt zijn aanbeland, volgen hier wat handige tips en trucs. Tja, wil je een beetje whisky op waarde kunnen schatten, dan zul je het toch zonder soda, cola of jus moeten proberen.

Tip 1: Juiste samenstelling
Zorg dat je zo’n 3 tot 4 verschillende single malt whisky’s klaar hebt staan. Dit heet in fatsoenlijk Nederlands een “flight”. Liefst enigszins uiteenlopende whisky’s. Niet dat ik je op kosten wil jagen, maar met de vergelijking kun je verschillen in smaak en geur beter duiden. Bouw je “flight” op in heftigheid qua smaak; bijvoorbeeld een Glenfiddich (12 jr), Cragganmore (12 jr), Oban (14 jr), Highland Park (12 jr). De gemiddelde slijter weet wel raad met vragen over samenstelling van je “flight”.

Tip 2: Juiste hardware
Zorg dat je in ieder geval evenveel glazen (p.p.) hebt als verschillende whisky’s. Dit glas is een tulpvormig whiskyglaasje, een cognacglas of anders een (klein) tulpvorming witte wijnglas. Tumblers zijn niet geschikt, want houden geen aroma’s vast en lenen zich niet voor inspectie van kleur en viscositeit. Een karaf water met als het even kan een pipet om te kunnen druppelen en kleine stukjes wit brood voor tussendoor.

Tip 3: Juiste software
Vermijd verstorende geur- en smaakelementen. Je moet maar zien wat je ermee doet, maar ik zou zorgen dat je niet te scherp hebt gegeten, en ruim tevoren geen koffie hebt gedronken of hebt gerookt. Parfum is ook niet aan te raden. Saai he? Wacht maar totdat je de vloeibare beloning krijgt...

Tip 4: juiste volgorde
Over smaak valt niet te twisten; handig dus om de voor jou herkenbare geuren en smaken te omschrijven en eventueel te scoren. Begin met kleur en dichtheid van de whisky, daarna de geur, daarna de smaak en het mondgevoel, tot slot de nasmaak. Een beetje googelen levert al snel handige notitieschema’s met geur- en smaakcategorien op. Je kunt bijvoorbeeld eens hier ofhier kijken. Hier kun je een proefformulier downloaden.

Tip 5: goed maar voorzichtig ruiken
Ik snap dat je graag wilt proeven, maar dit is een belangrijk onderdeel. Wijndrinkers kunnen onderschrijven dat je smaakbeleving grotendeels van je neus afhangt en niet je tong. Maak er dus gebruik van. Hou het glas herhaaldelijk, maar niet te lang onder je neus. Maak niet de fout door whisky op te snuiven alsof je vertederd kijkt naar een Edelweiss op een zonovergoten alpenweide. Whisky is serieus spul en de sterke dampen van gedistilleerd kunnen verdovend werken voor maagdelijke neusharen.

Tip 6: lekker lang proeven
Dit zal voor iedereen anders zijn. Houd de whisky enige tijd in de mond, laat er lucht langs komen, probeer te herkennen welke onderdelen corresponderen met de geur. Sommigen whisky’s hebben een vettig mondgevoel, andere juist weer droog of heet. De smaken varieren zomaar van licht fruitig en bloemig tot zwaar rokerig en turfachtig. Niet alle geheimen worden verklapt in de neus! Mooie exemplaren zijn in balans voor zowel neus als smaak.

Tip 7: genoeg water
Na iedere whisky water drinken en zonodig een stukje wit brood eten om de smaakpapillen te neutraliseren. Water bij de whisky is geen must. Als je het toch doet... nooit “on the rocks”, maar plat mineraalwater uit de karaf. Probeer een whisky eens te ruiken en proeven met en zonder water. Een pipet is hier handig voor. Je zult zien dat met water geuren soms beter loskomen. Bij het proeven kan extra water de scherpte van de alcohol eraf halen, waardoor je de onafhankelijke smaken beter kunt onderscheiden.

Je hoeft geen expert te zijn om verschillen te ontdekken. Als je dit vaker gaat doen, is het ook interessant om je eigen ervaringen te vergelijken met die van andere enthousiastelingen of experts. Boeken zoals de Whisky Companion of internet bieden een rijke verzameling proefnotities. Geniet ze!

Slainthe