Mensenvlees op een stukje surfplank
Mensen eten graag vis en hoewel het niet zo vaak gebeurt, eten vissen ook wel eens mens. Soms gaat dat vrijwillig, zoals bij de bekende “knabbelvisjes” die stukjes huid van psoriasispatiënten afknabbelen. Maar als een vis die mens eet in het nieuws komt dan gaat het meestal om een heel groot exemplaar dat zonder toestemming een stukje van een surfer heeft afgebeten. Dat gaat bijna altijd per ongeluk, want al meteen bij de eerste hap proef je als haai dat mensenvlees niet te nassen is, vooral niet als er als een soort ontzettend droog toastje nog een stuk surfplank onderzit. Gadverdamme! Niet te vreten! En die stukken surfplank gaan ook tussen je gebit zitten. Het lullige is alleen dat een klein hapje proeven al genoeg kan zijn om je prooi flink te verminken of zelfs vrij snel dood te laten bloeden, ook al spuug je het afgebeten been meteen weer uit. Je verontschuldigende “oeps, sorry!” zal na een beet dan ook meestal bestemd zijn voor dodemansoren. Dit soort inschattingsfoutjes is helaas ongunstig voor de reputatie van je soort. Mensen worden bang voor je en schilderen jou en je familie af als monsters. Dus als je soort in een razend tempo in de soep verdwijnt dan hoef je dus niet te rekenen op al te veel steun.

In de soep
En dat is wat er gebeurt: de haaien verdwijnen in de soep! Volgens de natuurorganisatie Coral Reef Care is het aantal haaien in de afgelopen 10 jaar gemiddeld met zo’n 65% afgenomen. Een aantal grote soorten zelfs met meer dan 80%. De belangrijkste oorzaak? De sterk toegenomen vraag naar haaienvinnen op de Aziatische markt. Het meest schrijnend hieraan is niet eens zozeer dat er mensen zijn die graag haai in hun soep willen, want in Nederland doen we bijvoorbeeld kip in onze soep en dat is niet minder zielig. Het gaat erom dat slechts een klein deel van de haai wordt gebruikt en dat voor een relatief kleine opbrengst vele miljoenen
haaien een bloederige en pijnlijke dood moeten sterven. Haaienvinnensoep is een luxe product dat een hele soort naar de haaien kan helpen.

Zelfs walvishaaien, de grootste vissen ter wereld, ontspringen de dans niet. Hoewel ze als bedreigde diersoort geregistreerd zijn en niet internationaal verhandeld mogen worden, worden ze bijvoorbeeld in Taiwan gewoon gevangen. Ze verdwijnen in dubieuze Chinese medicijnen en de vinnen worden gebruikt als uithangbord: om reclame mee te maken voor haaienvinnensoep.

Slachtoffer van de New Agers
De haai is ook een tijdje zeer populair geweest bij de New Age “geneeskunde”. Het kraakbeen van haaien zou tegen kanker werken, “want”, zo luidde de uitleg “haaien krijgen geen kanker en dus kan het kraakbeen van haaien de mens ook voor deze ziekte behoeden”. Dit bespottelijke idee heeft vele haaienlevens gekost. Inmiddels is al lang bewezen dat het kraakbeenverhaal klinkklare onzin is en dat haaien bovendien gewoon kanker kunnen krijgen. Maar het is vaak lastig om de waarheid te prediken als een grote groep daarvoor de oren sluit. En dus wordt haaienkraakbeen, maar ook haaienlever, nog steeds gebruikt in allerlei dubieuze pillen en andere meuk.

De ironie hiervan is dat de haai inderdaad wel eens het antwoord op kanker bij zich zou kunnen dragen. Haaien hebben een heel bijzonder afweersysteem, zijn nauwelijks ziek en hebben maar zelden kanker. Dat dit echter iets met het kraakbeen te maken heeft is zeer onwaarschijnlijk. Maar hoe sneller we de soort om zeep helpen, hoe kleiner de kans dat de haai ons een panacee tegen kanker geeft. Want het ontvinnen gaat ondertussen in een razend tempo door.

Zuinig met eten
Hoewel er steeds meer wetgeving komt, vindt het afsnijden van de haaienvinnen nog steeds op grote schaal plaats. De haai een bloeddorstig monster? Wie zijn wij om dat te zeggen. De meeste aanvallen van haaien op mensen zijn een ongeluk. De haai vergist zich en ziet de argeloze surfer of duiker voor een zeerob aan. Soms blijft er van de pechvogel echter helemaal niets over en lijkt de aanval minder “per ongeluk”. Maar ook al is er sprake van kwade opzet, dan nog steeds gaat de haai veel netter met z’n eten om dan de mens, want er gaat geen kostbaar stukje vlees verloren. Hoewel… de enige organen die de aanval van een uitgehongerde great white overleven zijn de longen. Australische onderzoekers constateerden na enkele shark attacks dat de longen soms al tijdens het uiteenrukken van het lichaam naar het wateroppervlak stijgen doordat longweefsel een “luchtige” structuur heeft. Als de haai dat zou weten zou hij zeker nog even naar het oppervlak komen om ook die longen nog in z’n holle kies te stoppen. De haai gooit namelijk nooit eten weg. Daar kunnen wij nog heel wat van leren.

Als je meer wilt lezen over dit onderwerp kun je kijken op de website van Coral Reef Care. Je kunt er ook een petitie tekenen tegen het shark finning.